Υπό τους ήχους της “Σονάτας του Σεληνόφωτος”, η Μαρία Τζανουκάκη ανοίγει τη σκέψη της

Γράφει η Μπάτσου Αγγελική

Στις 14 Φεβρουαρίου, στη θεατρική σκηνή του Πολυχώρου Faust, ο δημιουργός-σκηνοθέτης Σταμάτης Πακάκης, θα παρουσιάσει ένα παλιό, παιδικό όνειρο το οποίο του άνοιξε τον μαγικό δρόμο της μελέτης της ποίησης. Όταν σε εκείνα τα χρόνια του σχολείου όπου μέσω της λογοτεχνίας και της φιλολογικής ανάλυσης κειμένων και ποιημάτων εμείς γνωρίσαμε και αγαπήσαμε τους Έλληνες λογοτέχνες και ποιητές, ο Σταμάτης ανακάλυψε τον Γιάννη Ρίτσο και τη “Σονάτα του Σεληνόφωτος”. Διατηρώντας μέσα στα χρόνια το όνειρο αυτό ζωντανό, το μεταφέρει ως θεατρικό λόγο στη σκηνή με πρωταγωνίστρια την Μαρία Τζανουκάκη.

Έχοντας κι η ίδια ένα πλούσιο καλλιτεχνικό παρελθόν με σπουδαίες παραστάσεις αρχαιοελληνικού χαρακτήρα στις οποίες διακρίθηκε τόσο ως ερμηνεύτρια όσο και ως σκηνοθέτιδα, η τόσο ταλαντούχα κι έμπειρη αυτή καλλιτέχνιδα ενώνει τις δυνάμεις της από τις 14/2 με τον πολυδιάστατο σκηνοθέτη και μαζί με μια εξαιρετική ομάδα, μας περιμένουν όλους στη σκηνή του Faust.

Aς ακούσουμε (ή μάλλον ας διαβάσουμε) τι έχει να μας πει!

Οι kallitexnes.gr καλωσορίζουν την Μαρία Τζανουκάκη, η οποία πρωταγωνιστεί από τις 14 Φεβρουαρίου στον πολυχώρο Faust, στην παράσταση «Σονάτα του Σεληνόφωτος», την οποία σκηνοθετεί ο πολυπράγμων Σταμάτης Πακάκης. Ένα τόσο γνωστό και λυρικό ποιητικό έργο ποια ακριβώς απήχηση βρίσκει στον δικό σας προσωπικό κόσμο και σας επηρεάζει ως καλλιτέχνιδα;

Μ.Τ.: Η «Σονάτα του Σεληνόφωτος» είναι ένα ποίημα στο οποίο ο ίδιος ο Ρίτσος ασχολείται περισσότερο με την Ποίηση και λιγότερο με την Πολιτική. Το πρόσωπο της γυναίκας με τα μαύρα (που ο ποιητής δεν ονοματίζει) είναι η ίδια ποιήτρια, βρίσκεται σε μία κρίσιμη ηλικία και κάνει έναν απολογισμό ζωής. Αυτή η αναλυτική έκθεση πεπραγμένων της  καθώς και σύνοψη των επιλογών της, επέδρασε στον δικό μου εσωτερικό κόσμο.

Με ποιο τρόπο πιστεύετε ζώντας εκ των έσω αυτή την παράσταση ότι παντρεύεται η ποίηση με τον θεατρικό λόγο; 

Μ.Τ.: Πιστεύω ότι το κείμενο αυτό είναι γεμάτο θεατρικές εικόνες και βιώματα. Ο ίδιος ο ποιητής μας ορίζει τόσο το  θεατρικό χώρο (ένα δωμάτιο μεγάλου αστικού σπιτιού υπό κατάρρευση) όσο και τους χώρους που δρα έστω και νοερά η ηρωίδα μέσω της ποιητικής αφήγησης των βιωμάτων του παρελθόντος της.

Οι σπουδές σας και οι εν γένει καλλιτεχνικές σας επιλογές, σας έχουν κατά πολύ οδηγήσει στο αρχαίο ελληνικό θέατρο. Ποια στοιχεία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και του θεατρικού λόγου έχετε κρατήσει ως προσωπική παρακαταθήκη και σας προσδιορίζουν ως καλλιτέχνιδα και ερμηνεύτρια;

Μ.Τ.: Αισθάνομαι ότι με τα κείμενα των αρχαίων μας ποιητών υπάρχει μέσα μου κάτι σα μυστική σύμβαση. Οι αρχαίοι ποιητές μας κατέθεσαν τις μεγάλες και πανανθρώπινες τους αξίες στα κείμενα τους. Εγώ καλούμαι σαν θεματοφύλακας να τα διαφυλάξω και να τα διαδώσω στις επόμενες γενιές.

Έχοντας εντρυφήσει και στη μουσική σπουδή της βυζαντινής εποχής, ποια γενικά πιστεύετε ότι είναι η μαγεία της μουσικής και ποια η σημασία της ως καλλιτεχνικό μέσο σε μια θεατρική παράσταση; Ποια η άποψή σας για τη “Σονάτα του Σεληνόφωτος” του Λούντβιχ Βαν Μπετόβεν;

Μ.Τ.: Η μουσική είναι μία μεγάλη παγκόσμια γλώσσα που δημιουργεί σε όλους μας ποικίλα συναισθήματα. Είναι πάντοτε αναπόσπαστο και σημαντικότατο κομμάτι της κάθε παράστασης. Η επιλογή της «Σονάτας του Σεληνόφωτος» του Μπετόβεν από τον Ρίτσο όπως και οι ερμηνείες της συγκεκριμένης μουσικής από το σκηνοθέτη μας το Σταμάτη τον Πακάκη, λειτουργεί σαν ένας παράλληλος μονόλογος στην παράσταση.

Sonata2

Οι γυναίκες αποτέλεσαν παραδείγματα προσήλωσης και επιμονής μέσα στους αιώνες. Έσπασαν τα φράγματα που τις ήθελαν εγκλωβισμένες  σε στερεότυπους ρόλους και κατάφεραν να μοιραστούν το πάθος τους για τη ζωή αλλά και παθήματα τους μέσα από την τέχνη.

Η συγγραφή του συγκεκριμένου ποιητικού έργου του Γιάννη Ρίτσου έλαβε χώρα το 1956, σε μια μεταβατική, πιο “εύκολη” και ευνοϊκή γι αυτόν περίοδο της ελληνικής ιστορίας, σε μια χρονική στιγμή ιστορικής μετάβασης από μια εποχή σε μια άλλη. Πιστεύω ότι και τη σήμερον ημέρα, είμαστε μάρτυρες μιας αντίστοιχης μετάβασης. Τι πιστεύετε κι εσείς γι αυτό το γεγονός και πώς μας επηρεάζει τόσο ως ανθρώπους όσο και ως δημιουργούς;

Μ.Τ.: Βρισκόμαστε σε μία μεταβατική εποχή όπου η παγκοσμιοποίηση και η τεχνολογική επανάσταση έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Σίγουρα είμαστε όλοι επηρεασμένοι βαθύτατα από αυτό. Η τεχνολογία δίνει στους δημιουργούς πολύ περισσότερα εργαλεία και για να παρουσιάσουν το έργο τους από ότι είχαν οι προηγούμενες γενιές. Αλλά δεν τους δίνει χρόνο για να επεξεργαστούν και να γνωρίσουν σε βάθος αυτά τα εργαλεία. Κάθε εποχή κάτι δίνει και κάτι παίρνει. 

Μέσα από το θεατρικό έργο το οποίο σκηνοθετεί ο Σταμάτης Πακάκης, βλέπουμε να ξεδιπλώνεται η ιστορίας μιας ηλικιωμένης γυναίκας στα πιο παλιά χρόνια. Αν είχαμε μια ηλικιωμένη γυναίκα μπροστά μας στο παρόν, τι πιστεύετε ότι θα μας αποκάλυπτε τόσο για τον εαυτό της όσο και για τον κόσμο γύρω της;

Μ.Τ.: Πιστεύω πως αν έκανε τον απολογισμό της ζωής της με τον τρόπο που το κάνει η γυναίκα με τα μαύρα θα βλέπαμε πολλές ομοιότητες των δυο αυτών γυναικών. Θα μας έλεγε ότι «πνίγηκε σε μία κουζίνα» η ότι σε όλη της τη ζωή έβαζε τα δυνατά της για να γίνει «μια αρκούδα» για να την παρουσιάζει ο αρκουδιάρης στα «ωραία και ανυποψίαστα παιδιά». Μόνο που τα παιδιά της εποχής μας θα την έβγαζαν μία φωτογραφία με το κινητό τους και μετά θα την ξεχνούσαν για πάντα.

Sonata1

Πώς ακριβώς προέκυψε η συνεργασία σας με τον σκηνοθέτη; Τι ήταν αυτό που σας έκανε να δεχτείτε να λάβετε μέρος στη συγκεκριμένη καλλιτεχνική πρωτοβουλία;

Μ.Τ.: Με τον Σταμάτη τον Πακάκη γνωριστήκαμε το 2015 στην παράσταση, που είχα σκηνοθετήσει και έπαιζα: «Αρχαίων Γυναικών πρόσωπα και προσωπεία». Από τότε υπήρχε μεγάλη εκτίμηση εκατέρωθεν. Η εκτίμηση μου για το Σταμάτη ως σκηνοθέτη μεγάλωσε όταν παρακολούθησα τις προηγούμενες δουλειές του («Μάνα», «550»). Συναντηθήκαμε ξανά το καλοκαίρι του 2019 και μου εκμυστηρεύτηκε ότι σκόπευε να δουλέψει σκληρά πάνω σε ένα όνειρο ζωής για εκείνον. Μου έκανε τότε την πρόταση να γίνω συνοδοιπόρος του σε αυτό το ονειρικό ταξίδι και δέχτηκα με πολύ μεγάλη χαρά.

Πείτε μας, αν θέλετε, κάποια πράγματα για το θεατρικό  έτσι όπως το ζείτε εσείς μέσα από τις πρόβες και για τη συνεργασία σας με τον Σταμάτη Πακάκη.

Μ.Τ.: Ζούμε πραγματικά μια τόσο δημιουργική εποχή στις πρόβες! Ο Σταμάτης μας οδηγεί πραγματικά από τον εφιάλτη που βιώνουν οι ήρωες στο όνειρο της παράστασης.

Σε μια εποχή όπου ο ποιητικός λόγος τείνει να θεωρείται πολυτέλεια, ποια θεωρείτε ότι είναι η συμβολή ενός τέτοιου θεατρικού δημιουργήματος; Τι έχει να μας προσφέρει και να μας διδάξει;

Μ.Τ.: Η εκ βαθέων εξομολόγηση της «γυναίκας με τα μαύρα» μας ζητά να αναλογιστούμε και εμείς τις δικές μας μύχιες πλευρές της ζωής και να κάνουμε έναν απολογισμό για τις αξίες της εποχής μας.

Η θέση της γυναίκας στην τέχνη, αποτελεί ως ύπαρξη και γεγονός κάτι παραπάνω από δεδομένο. Ποια πιστεύετε ότι είναι γενικά η συμβολή της γυναίκας στην εξέλιξη της τέχνης; Κατά πόσο την επηρέασε στο πέρασμα των αιώνων;

Μ.Τ.: Οι γυναίκες αποτέλεσαν παραδείγματα προσήλωσης και επιμονής μέσα στους αιώνες. Έσπασαν τα φράγματα που τις ήθελαν εγκλωβισμένες  σε στερεότυπους ρόλους και κατάφεραν να μοιραστούν το πάθος τους για τη ζωή αλλά και παθήματα τους μέσα από την τέχνη.

Τι μπορεί να ονειρεύεται και να ελπίζει μια σύγχρονη γυναίκα στην Ελλάδα του 2020 Τι φοβάται και τι μισεί να φοβάται;

Μ.Τ.: Η Ελληνίδα του σήμερα, πιστεύω, πως ως νέα Λυσιστράτη φοβάται τον πόλεμο. Ονειρεύεται να ζει σε μια χώρα με ειρήνη και ευημερία. Για να μπορέσουν να ανθίσουν οι σπόροι που μπήκαν τα προηγούμενα χρόνια.

Κλείνοντας, θα ήθελα αν επιθυμείτε, να μας πείτε το αγαπημένο σας κομμάτι από ένα οποιοδήποτε θεατρικό και για ποιο λόγο έχει τόσο μεγάλη σημασία για εσάς.

Μ.Τ.: Ο αγαπημένος μου ρόλος είναι η Κλυταιμνήστρα στον Αγαμέμνονα του Αισχύλου. Θαυμάζω τη στρατηγική της και την προσήλωση της στην επίτευξη του στόχου της. Την επαναφορά από τη Πατριαρχία στη Μητριαρχία.

Σας ευχαριστώ.

Αγγελική Μπάτσου

Αγγελική Μπάτσου

Γεννήθηκα πριν αρκετά καλοκαίρια (κι άλλους τόσους χειμώνες)στην Αθήνα. Είχα την τιμή να μεγαλώσω στους Αγ.Αναργύρους,όπου έζησα τα ομορφότερα παιδικάχρόνια σε μια τεράστια αυλή,παρέα με τα γατιά μου και δυο ζευγάρια παππούδες και γιαγιάδες που πάντα θα υπεραγαπώ.Έπειτα ήρθε η Γαλλική Φιλολογία,επιπλέον σπουδές σε γλώσσα και μετάφραση και η οικογένεια. Δεν σταμάτησα όμως ποτέ να είμαι παιδί της ποίησης,της λογοτεχνίας,της ζωγραφικής και της μουσικής και το όνειρό μου από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου,ήταν να ταξιδέψω σ’όλο τον κόσμο και ιδιαίτερα στο Θιβέτ!
Σ’όλο τον κόσμο τελικά δεν μπόρεσα να πάω...κατόρθωσα όμως να φανταστώ και να χαράξω τα ίχνη αυτού μέσα από ταμονοπάτια της ποίησης,της λογοτεχνίας και της φαντασίας. Αγαπημένος μου συγγραφέας ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε,αγαπημένος ποιητής ο Ουϊλιαμ Μπλέϊκ,ο Μπωντλαίρ και ο Απολιναίρ, αγαπημένος ζωγράφος ο Βαν Γκογκ και ο Γκουστάβ Κλιμπ.
Αγγελική Μπάτσου