Η νέα θεατρική δημιουργία «Μαγδαληνή, Ψυχή τε και Νους» του Θανάση Σάλτα, που παρουσιάζεται στο θέατρο “Χώρος Τέχνης Ασωμάτων”, δεν είναι απλώς μια παράσταση βιογραφικής ή αγιολογικής αναφοράς, είναι μια φιλοσοφική σκηνική αναφορά πάνω στο αιώνιο τρίπτυχο Σώμα – Ψυχή – Νους, μια μυσταγωγική κατάδυση στο εσωτερικό τοπίο της ανθρώπινης ύπαρξης.
Γράφει ο Νικόλαος – Νεκτάριος Γινάργυρος για το kallitexnes.gr
Ο Θανάσης Σάλτας προσεγγίζει τη μορφή της Μαρίας Μαγδαληνής, όχι ως ιστορικό πρόσωπο, αλλά ως αρχετυπική συνείδηση. Η γραφή του, υψηλής λογοτεχνικής αξίας, κινείται σε ποιητικό και συμβολικό ύφος, με έντονες μεταφορές και φιλοσοφική πυκνότητα. Ο Νους και η Ψυχή αντιπαρατίθενται σε μια «παρτίδα σκάκι» για την κυριαρχία του Σώματος, ενώ οι επτά θανάσιμοι πειρασμοί εισβάλλουν μέσα της, σπρώχνοντας τη Μαγδαληνή σε μια δίνη παθών και ολέθριων αμαρτιών. Το κείμενο κορυφώνεται δραματουργικά στη σκηνή της μετάνοιας και της θείας αποκάλυψης, όπου η λύτρωση δεν έρχεται ως τιμωρία, αλλά ως εσωτερική ένωση. Πρόκειται για ένα έργο που συνομιλεί με τη θεολογία, τη μεταφυσική και την ψυχανάλυση, χωρίς να εγκλωβίζεται σε διδακτισμό. Αντιθέτως, αφήνει χώρο στον θεατή να βιώσει την υπαρξιακή του ανησυχία.
Η σκηνοθετική ματιά της Ιωάννας Μαστοράκη αποδεικνύεται ευρηματική και στοχαστική, καθώς παρουσιάζει τους τρεις ρόλους σε ένα διαρκές τρίγωνο έντασης. Η Μαγδαληνή στο κέντρο, η Ψυχή και ο Νους σε τροχιά γύρω της, άλλοτε συγκρουσιακή, άλλοτε προστατευτική. Η Ιωάννα Μαστοράκη οργανώνει τη σκηνική δράση με τελετουργικό ρυθμό, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα σχεδόν λειτουργική. Οι μεταβάσεις από τη σύγκρουση στη λύτρωση είναι οργανικές, ενώ η χρήση του χώρου αξιοποιεί τη λιτότητα του θεάτρου προς όφελος της εσωτερικότητας. Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι η σκηνική απόδοση της «δίκης» της Μαγδαληνής, μια σκηνή όπου η κίνηση, το βλέμμα και η παύση λειτουργούν εξίσου δυναμικά με τον λόγο. Η σκηνοθέτης επιλέγει να μην υπερφορτώσει το έργο με εντυπωσιακά σκηνικά, αλλά δημιουργεί ένα ατμοσφαιρικό, σχεδόν κατανυκτικό σκηνικό, ώστε να επενδύσει στη δύναμη της ερμηνείας και του λόγου.
Σε διττό ρόλο, σκηνοθετικό και ερμηνευτικό, η Ιωάννα Μαστοράκη, στον ρόλο της Μαγδαληνής, αναλαμβάνει το πιο απαιτητικό υποκριτικό βάρος, να γίνει το σώμα και ο τόπος σύγκρουσης. Η ερμηνεία της κινείται με έντονη εσωτερικότητα και σκηνική πειθαρχία. Δεν παρουσιάζει μια «αγία» εξ’ αρχής, αλλά μια γυναίκα εκτεθειμένη στη θηλυκότητά της, στα πάθη, στην ανθρώπινη αδυναμία. Στις σκηνές της πτώσης, η σωματικότητα της Ιωάννας Μαστοράκη είναι γήινη, σχεδόν τραχιά. Στις στιγμές της κρίσης, το σώμα της μοιάζει να γίνεται πεδίο μάχης, με τη φωνή να σπάει και να επανασυντίθεται και όταν φτάνει η ώρα της μετάνοιας, η μεταμόρφωση δεν επιβάλλεται εξωτερικά, αλλά αναδύεται αργά, σαν εσωτερική φλόγα που φωτίζει το πρόσωπο. Η σκηνοθέτης – ερμηνεύτρια επιτυγχάνει να κρατήσει ισορροπία ανάμεσα στο πάθος και το μέτρο, αποφεύγοντας κάθε ίχνος ρητορικής υπερβολής.
Ο ίδιος ο συγγραφέας, επί σκηνής, σε διττό ρόλο κι αυτός, συγγραφικό και ερμηνευτικό αποδίδει τον ρόλο του Νου με εσωτερικότητα και ήρεμη δύναμη. Η ερμηνεία του Θανάση Σάλτα χαρακτηρίζεται από πνευματική βαρύτητα και μέτρο, αποφεύγοντας τη ρητορεία. Ο Θανάσης Σάλτας, αποδίδει μια μορφή που δεν είναι ψυχρή, αλλά αυστηρή. Ο Νους εδώ δεν είναι ο «κακός» της υπόθεσης, είναι η λογική, ο κανόνας, η επιστημονική και ηθική κρίση. Η ερμηνεία του Θανάση Σάλτα χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, καθαρή άρθρωση και πνευματική βαρύτητα. Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι η σκηνική του παρουσία στις στιγμές αντιπαράθεσης με την Ψυχή. Εκεί αναδεικνύεται η δραματουργική «παρτίδα σκάκι» του έργου, όπου ο Σάλτας αποφεύγει τον διδακτισμό και επιλέγει μια ήρεμη, εσωτερική ένταση που λειτουργεί καταλυτικά.
Η Ιωάννα Προσμίτη ενσαρκώνει την Ψυχή με λεπτότητα και συγκινησιακή διαύγεια. Η παρουσία της λειτουργεί ως αντίστιξη στον αυστηρό Νου, όπου εκφράζει το συναίσθημα, τη μνήμη, τη μεταμέλεια, την προσευχή. Η φωνή της διαθέτει μουσικότητα που υπηρετεί ιδανικά τον ποιητικό λόγο του Θανάση Σάλτα. Σε αρκετές σκηνές, η Ιωάννα Προσμίτη μοιάζει να κινείται σαν ανάσα γύρω από τη Μαγδαληνή, σαν εσωτερικός ψίθυρος που άλλοτε παρηγορεί και άλλοτε καταγγέλλει. Η κορύφωσή της έρχεται στη σκηνή της «δίκης», όπου η Ψυχή δεν είναι απλώς συμπονετική, αλλά γίνεται αυστηρή, διεκδικώντας την αλήθεια.
Η μουσική σύνθεση του Γιώργου Βούκανου αποτελεί θεμελιώδη άξονα της παράστασης και λειτουργεί ως αόρατος τέταρτος χαρακτήρας. Με συμφωνική γραφή και μυσταγωγική ατμόσφαιρα, γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στον Νου και την Ψυχή. Οι μουσικές κορυφώσεις συνοδεύουν τις στιγμές εσωτερικής αποκάλυψης, ενώ οι πιο λιτές φράσεις αφήνουν χώρο στον λόγο. Η εμπειρία και η διεθνής πορεία του συνθέτη γίνονται εμφανείς στη δομή και την ποιότητα της μουσικής γραφής, η οποία δεν επενδύει απλώς την παράσταση, αλλά την ανυψώνει.
Οι φωτισμοί της Αλίκης Πήτερσον διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη δραματουργία και χτίζουν μια πορεία από το σκοτάδι στο φως. Το φως δεν φωτίζει απλώς τα σώματα, σχολιάζει την εσωτερική τους κατάσταση, υπηρετώντας έτσι την πνευματική διαδρομή της ηρωίδας.
Η παράσταση «Μαγδαληνή, Ψυχή τε και Νους» είναι μια παράσταση υψηλών απαιτήσεων, τόσο για τους δημιουργούς, όσο και για το κοινό. Δεν επιδιώκει εύκολη συγκίνηση, αλλά ζητά συμμετοχή και στοχασμό. Το υποκριτικό τρίγωνο, Μαγδαληνή, Ψυχή, Νους, λειτουργεί με συνέπεια και εσωτερική συνοχή. Πρόκειται για μια παράσταση που δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει, αλλά να αφυπνίσει και αυτό στο σημερινό θεατρικό τοπίο, είναι ίσως η μεγαλύτερη αρετή της. Με τη βαθιά ποιητική γραφή του Θανάση Σάλτα, τη στοχαστική σκηνοθεσία της Ιωάννας Μαστοράκη και τη μυσταγωγική μουσική του Γιώργου Βούκανου, το έργο επιτυγχάνει να μετατρέψει τη σκηνή σε χώρο πνευματικής εμπειρίας που δεν πρέπει να χάσετε!
Καμία κριτική