Γράφει η Αγγελική Μπάτσου

Είδαμε την παράσταση “Ο άνθρωπος-ελέφαντας”, σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη, στον πολυχώρο Vault

Οι kallitexnes.gr βρέθηκαν στον πολυχώρο Vault για να παρακολουθήσουν την παράσταση “Ο άνθρωπος-ελέφαντας”, σε κείμενο του Bernard Pomerance και σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη. Aν και το έργο πραγματεύεται την πραγματική ιστορία του Τζον Μέρρικ, του Ανθρώπου-Ελέφαντα  που έζησε στο Βικτωριανό Λονδίνο στα 1880, έπρεπε να φτάσει η στιγμή να πρωτοανέβει ως θεατρικό έργο στο Broadway τον Απρίλιο του 1979, για να γίνει άμεσα μια τεράστια επιτυχία και ένας ρόλος-πρόκληση, με μερικούς από τους πιο σπουδαίους ηθοποιούς να έχουν αναμετρηθεί κατά καιρούς μαζί του. 

Η είσοδος στη θεατρική σκηνή του Vault, περιλαμβάνει ως υποδοχή, τον εκπληκτικό κεντρικό πίνακα της Shiori Matsumoto, απόλυτα σύμφωνος με το θέμα της παράστασης. Όταν τα φώτα σβήνουν, το freak show ξεκινάει. Με μουσική, ήχους, χρώματα και φωνές που η μία επικαλύπτει την άλλη, κι έναν κράχτη που μαζί με άλλα ανθρώπινα φρικιά φωνάζει την πραμάτεια του: τον απαίσιο και αποκρουστικό Άνθρωπο- Ελέφαντα. Τη μεγάλη ατραξιόν της ημέρας. Περάστε κόσμε!   

Υπόθεση

Στη Βικτωριανή Αγγλία του 19ου αιώνα, ο Τζων Μέρρικ, ένα “έκτρωμα”, ένα “τέρας”, το οποίο εργαζόταν ως έκθεμα σε freak show, συναντάει τον γιατρό Τριβς ο οποίος τον παίρνει υπό την προστασία του προκειμένου να του προσφέρει ένα καλύτερο επίπεδο ζωής. Κατορθώνοντας να τον απαλλάξει από έναν κόσμο καιροσκόπων και εκμετάλλευσης και εντάσσοντάς τον σε εκείνον της πιο “ανεκτικής” αριστοκρατίας, του δίνει την ευκαιρία να αποκαλύψει έναν λαμπρό νου και πνεύμα, μια αγνή ψυχή που διψάει για αποδοχή, αγάπη και έρωτα. Τι έχει όμως αφήσει πίσω του από τα πέτρινα χρόνια των freak shows ο Τζον και τι του επιφυλάσσει το μέλλον; 

Elephant-2

Κριτική

Η αλγολαγνεία και η περιέργεια είναι δύο εκ γενετής χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης. Με αυτή την παράλογη “λογική”, ξεκινούν το 1550 στην Αγγλία τα freak shows. Η φήμη τους γρήγορα εξαπλώνεται και φτάνει ως και την Αμερική. Διατηρήθηκαν στη μόδα ως τα μέσα του 20ου αιώνα και θεωρήθηκαν από τα πιο δημοφιλή είδη ψυχαγωγίας. Στυγνοί και επιτήδειοι θιασάρχες με στόχο μόνο το κέρδος, χρησιμοποίησαν ανθρώπους με γενετικές ασθένειες ή παραμορφώσεις, ένα κινούμενο τσίρκο, προκειμένου να πλουτίσουν. Σέρνοντας πάνω τους ως σταυρό την ταμπέλα «τέρατα», σε άθλιες συνθήκες διαβίωσης, οι άνθρωποι αυτοί είχαν γνωρίσει τον χειρότερο ηθικό εξευτελισμό. Μια τέτοια περίπτωση ήταν και ο Τζον Μέρρικ.

Ο μύθος του ανθρωπόμορφου τέρατος, έχει ιδιαίτερη πέραση στις τέχνες και στη λογοτεχνία: Ας θυμηθούμε την Πεντάμορφη και το Τέρας, τον Κουασιμόδο, το φάντασμα της Όπερας, τον Φρανκενστάϊν, τον V for Vendetta, και ας βρούμε τα κοινά τους σημεία ως καλλιτεχνικά έργα: ένα δύσκολο, τραυματικό παρελθόν, ένας πανέξυπνος νους, μια αγνή, απομονωμένη και αμόλυντη από το γκρι του κόσμου, ψυχή, μια αγνή καρδιά που ψάχνει εναγωνίως την αποδοχή και την αγάπη.  Ο Bernard Pomerance προχωράει ένα βήμα παραπέρα: o Τζων Μέρρικ δεν είναι δημιούργημα μιας γόνιμης φαντασίας. Είναι υπαρκτό πρόσωπο. Το έργο του άραγε, δεν προσφέρεται μόνο για τροφή μιας δημιουργικής φαντασίας, αλλά ακριβώς επειδή είναι πραγματικό, βρίσκεται εδώ για να προβληματίσει και να θέσει κάποια βασικά ερωτήματα.

Ποια είναι η σχέση της ομορφιάς και του πνεύματος; Γιατί για κάποιο λόγο η σωματική ασχήμια κρύβει πολλές φορές πίσω της την πιο λαμπερή ομορφιά ψυχής; Μέχρι σε ποιο σημείο έχει το δικαίωμα  ένας άνθρωπος να αποφασίζει για τη ζωή του συνανθρώπου του; Ακόμα και ένα “τέρας” της φύσης, έχει μερίδιο στον έρωτα, στην αγάπη και στην ευτυχία; Μέχρι ποιο σημείο μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη υποκρισία και η αναζήτηση οποιασδήποτε μορφής κέρδους και εκμετάλλευσης ενός άλλου ανθρώπου;

Αν η ομορφιά πολλές φορές στερείται πνεύματος, τότε στα σίγουρα το πνεύμα έχει τη δική του, ξεχωριστή ομορφιά. 

Η σωματική ασχήμια όντως κρύβει την ομορφιά της ψυχής, μια και ο άνθρωπος εκ φύσεως, ψάχνει, κυνηγάει θα έλεγε κανείς με πάθος, το ωραίο. Κι αν δεν το έχει ήδη ως εξωτερικό στοιχείο, το καλλιεργεί σαν κήπος που ανθίζει και καρποφορεί. 

“Η ελευθερία του ενός σταματάει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου”, σύμφωνα με το γνωστό ρητό. Ως γνωστόν όμως, κάθε είδους δικαιώματα καταπατούνται. Ειδικά όταν ο συνάνθρωπος είναι πιο αδύνατος, πιο υποδεέστερος, λιγότερο “άνθρωπος” (αλήθεια, με ποια κριτήρια;) από τον άλλον.

Όλα τα πλάσματα αυτού του κόσμου έχουν μερίδιο σε ό,τι θεωρείται αγαθό. 

Η ανθρώπινη ιστορία είναι διάστικτη από παραδείγματα ανέντιμου κέρδους και εκμετάλλευσης άλλων ανθρώπων. Η υποκρισία είναι η πιο εξευγενισμένα επικίνδυνη μορφή βλάβης γιατί κανείς δεν μπορεί να προσάψει τίποτα σε έναν ευγενή (κατά τα άλλα) ψεύτη.

Elephant-17

Με αυτές τις σκέψεις και απαντήσεις, μπορεί κάποιος, αρχικά σε ουδέτερο, θεωρητικό έδαφος, να δώσει μια αρχική άποψη για το θεατρικό που είδαμε. Από τη στιγμή όμως που ένας άνθρωπος μπαίνει θεατής στη σκηνή του Vault, η ουδετερότητα μιας πιο αποστασιοποιημένης σκέψης, σπάει σε χιλιάδες μικρά κομματάκια. Έπειτα από την οχλαγωγία της εισαγωγής, έρχεται η σιωπή και εμφανίζεται η σκεπασμένη φιγούρα του Τζον Μέρρικ επί σκηνής. Κανείς δεν μπορεί να δει τι κρύβεται πίσω από τα υφάσματα που σκεπάζουν το σώμα και το πρόσωπό του. Και ειλικρινά, μέχρι τη στιγμή που τελικά εμφανίζεται η μορφή του πρωταγωνιστή, ζούμε τον πιο μεγάλο τρόμο. Ο φόβος του τι θα δει κάποιος, είναι τελικά πολύ ανώτερος από την ίδια τη θέαση. Τουλάχιστον, έτσι το έζησα εγώ…Ευφυέστατη ιδέα!

Ο Κοραής Δαμάτης, μας πρόσφερε τον απόλυτο τρόμο. Όλο το κοινό, ακίνητο, αμίλητο, σχεδόν χωρίς ανάσα, έζησε και είδε από κοντά τον Τζον Μέρρικ. Τον άνθρωπο-τέρας, τον άνθρωπο-ελέφαντα με την ξεκάθαρη ματιά και την αγνή καρδιά. Διεισδυτική ματιά, ωμός ρεαλισμός, τραγικότητα, ευαισθησία, έξυπνες εναλλαγές, συνδυασμός παλιού και μοντέρνου, ενδοσκόπηση, πνευματικότητα, λίγα από τα στοιχεία που δώρισε η σκηνοθεσία της παράστασης αυτής.

Βασισμένο στη μετάφραση της Μαρλένας Γεωργιάδη,  το θεατρικό αυτό έχει δεχτεί πέρα από τη σκηνοθεσία, τη διασκευή και τη δραματουργική επεξεργασία του Κοραή Δαμάτη. Έχοντας αναλάβει επίσης τα σκηνικά, τα κοστούμια και τους φωτισμούς, το έργο αυτό είναι διαποτισμένο με το πνεύμα και την οπτική του σκηνοθέτη μας. Τα χρώματα και τα σχήματα, η απίστευτη κίνηση των ερμηνευτών, έργο της Μαρίζας Τσίγκα, παντρεύονται με τις αριστουργηματικές μάσκες της Ελένης Σουμή, με τις κατασκευές σκηνικών του Φώτη Μουρτά,  με τα φωτόσπαθα του Χρήστου Σάλεμ και την σιδερένια κατασκευή του χεριού και της μάσκας Ελέφαντα του Σωκράτη Παπαδόπουλου, και δημιουργούν μια οπτική και ακουστική μαγεία υπό τη μουσική του Μάνου Αντωνιάδη. Ένα μεγάλο μπράβο στη σκηνοθετική ομάδα (Αναστασία Τσούτση-βοηθός σκηνοθέτη και Λήδα Μεϊντάνη-β’ βοηθός σκηνοθέτη) και κυρίως στον Κοραή Δαμάτη, ο οποίος απέδειξε για άλλη μια φορά το τρομερό του ταλέντο και πολυπλοκότητα. Θερμά συγχαρητήρια! Μπράβο επίσης σε όλους τους άλλους καλλιτέχνες που με την έμπνευση και το ταλέντο τους, δημιούργησαν εκπληκτικές κατασκευές και συνέβαλαν με τον τρόπο τους ώστε η παράσταση αυτή να γίνει μια από τις καλύτερες της τωρινής σεζόν.

Στην παράσταση αυτή, είχαμε επίσης την τύχη να βιώσουμε κορυφαίες ερμηνείες, με άξια αναφοράς και κύρια, εκείνη του Δημήτρη Καρατζιά. Σοκαριστικός, απόκοσμος, τρομακτικός, μα ταυτόχρονα, σοφός, πιστός, αγνός, με εγκαρτέρηση, ένα πανέμορφο τέρας που γεννήθηκε για την αγάπη, ο ιδανικός άνθρωπος-Ελέφαντας. Ένα ακατέργαστο διαμάντι πεταμένο στο βούρκο, εξαιτίας της ατυχίας που του πρόσφερε η ζωή, ένας άγγελος στη γη με κατεστραμμένο πρόσωπο και σώμα. Ο σωματικός και ο φυσικός πόνος, μοιάζει να είναι ο γονιός του, η αναπηρία και η αποκρουστική διαφορετικότητα, η σοφία και το μάθημα ζωής που τον έχει κάνει να πιστεύει στο υπέρτατο ον ακόμα πιο πολύ. Διερωτόμενος για την ουσία της ίδιας του της ύπαρξης, στην κυριολεξία ως την τελευταία του ανάσα. Μια ερμηνεία η οποία μένει για πάντα αξέχαστη. Η κίνηση, η ομιλία, η ασθμαίνουσα αναπνοή, η ένδυση, οι μεταλλικές κατασκευές, και κυρίως η φωνή και η υποκριτική απόδοση, είναι κάτι το οποίο ανήκει σε άλλη σφαίρα. Λες και είναι ένα πλάσμα φερμένο από έναν διαφορετικό κόσμο, ο Δημήτρης Καρατζιάς, ακινητοποιεί τον θεατή, όπως ο κυνηγός το θήραμά του. Με τη μόνη διαφορά, ότι σε αυτή την περίπτωση, ο κυνηγημένος είναι αυτός. Ευχόμαστε ολόψυχα να συνεχίσει ο καλλιτέχνης μας να μας εμπνέει σε τέτοιους ρόλους. Τα αμέτρητα μπράβο και τα συγχαρητήρια, κάτι παραπάνω από δεδομένα.

Elephant-14

Λες και είναι ένα πλάσμα φερμένο από έναν διαφορετικό κόσμο, ο Δημήτρης Καρατζιάς, ακινητοποιεί τον θεατή, όπως ο κυνηγός το θήραμά του. Με τη μόνη διαφορά, ότι σε αυτή την περίπτωση, ο κυνηγημένος είναι αυτός.

Δίπλα στον άνθρωπο-Ελέφαντα, ανθίζει σαν παράταιρο λουλούδι μια ομάδα ηθοποιών που κοσμεί με τον πιο καίριο τρόπο την παράσταση: Ο Περικλής Μοσχολιδάκης που υποδύεται τον Φρέντερικ Τριβς, τον γιατρό που αναλαμβάνει τον Τζον στο νοσοκομείο του Λονδίνου, αναδεικνύεται ως η πατρική φιγούρα για τον άνθρωπο-Ελέφαντα. Ένας εν δυνάμει προστάτης, ο οποίος σκληρά αυστηρός και ειλικρινής με τον εαυτό του, αναρωτιέται προς το τέλος αν όντως το ενδιαφέρον του για τον Τζον πηγάζει όντως από αλτρουϊστικά αισθήματα ή απορρέει από προσωπική φιλοδοξία. Ένας συνδυασμός επιστημονικής ουδετερότητας και ανθρώπινης ζεστασιάς, ο οποίος δημιουργεί έναν εξαιρετικά ενδιαφέρον θεατρικό χαρακτήρα.

Η Μαρία Καβουκίδη ως καλλιτέχνιδα ηθοποιός κυρία Κένταλ, εντυπωσιάζει με την αμεσότητα και την κομψότητα που αναδεικνύει πάνω στη σκηνή. Ντυμένη με υπόλευκο ρούχο εποχής, αντιπροσωπεύει με ευκρίνεια την επί Βικτωριανής περιόδου στάση της αριστοκρατικής κυρίως τάξης απέναντι στα κοινωνικά φαινόμενα ρατσισμού. H αριστοκρατία, έχοντας δεχτεί περισσότερο την επίδραση των τεχνών και των γραμμάτων, δείχνει να αποδέχεται με μεγαλύτερη ανεκτικότητα, να προσπαθεί να εξισορροπήσει και να εντάξει ως ισότιμα μέλη στην κοινωνία ανθρώπους όπως ο Τζον Μέρρικ. Η παρουσία της λοιπόν στο θεατρικό, είναι καταλυτικής σημασίας μια και είναι η πρώτη γυναίκα με την οποία έρχεται σε επαφή ο άνθρωπος-ελέφαντας. Η ίδια μοιάζει να το αντιλαμβάνεται με γενναιότητα αυτό και φτάνει και ως το σημείο να το σεβαστεί στον μέγιστο βαθμό. Η ερμηνεία της ηθοποιού μας πείθει και αποτελεί το βασικό στοιχείο ομορφιάς στην όλη πλοκή.

O Mιχάλης Καλιότσος ως διευθυντής του Νοσοκομείου, και ο Στέλιος Καλαϊτζής σε τριπλό ρόλο (μάνατζερ- επίσκοπος-νοσοκόμος), αποτελούν δύο εξίσου σημαντικές παρουσίες στο έργο αυτό. Μαζί με τις ενδιαφέρουσες ερμηνείες του Αντώνη Καραθανασόπουλου (άντρας τσίρκου-αστυνομικός-νοσοκόμος) και της Σοφίας Ρούβα, δημιουργούν μια δυνατή ομάδα η οποία αποτελεί το τέλειο background για την ιστορία του Τζον Μέρρικ.  

Οι ερμηνείες όλων και του καθένα ξεχωριστά, δυνατές, έντονες, έντονα θεατρικές, μαγνητίζουν, αφυπνίζουν συναισθηματικά, και ταυτόχρονα μαγεύουν ανοίγοντας ξεχωριστούς, εντελώς πρωτότυπους ερμηνευτικούς δρόμους. Πολλά συγχαρητήρια σε όλη την ομάδα, η οποία μπόρεσε να σηκώσει με απόλυτη επιτυχία στους ώμους της ένα τόσο απαιτητικό θεατρικό έργο και το έφερε εις πέρας έχοντας αφήσει τις θετικότερες εντυπώσεις στο κοινό της. Ευχόμαστε καλή συνέχεια σε όλους τους πρωταγωνιστές στο τόσο σημαντικό τους αυτό θεατρικό ταξίδι και πάντα να είναι γεμάτοι με έμπνευση και δημιουργικότητα. 

Η ομορφιά και η ασχήμια πάντοτε πάνε μαζί. Είναι οι δύο όψεις του νομίσματος που ονομάζεται ζωή και ύπαρξη. Με το αγνοεί  ή με το να αφορίζει κάποιος ένα από τα δύο αυτά στοιχεία, δε σημαίνει ότι αυτό παύει να υφίσταται. Μέσα στο παιχνίδι της ανθρώπινης ύπαρξης, ο σεβασμός και η αποδοχή μοιάζουν να είναι το κλειδί που ανοίγει τις πόρτες σε κάτι ανώτερο και από τον ίδιο τον άνθρωπο: στο ιδανικό του. Σε εκείνον τον πνευματικό χαρακτήρα ο οποίος έχει τη δύναμη να προχωρά τον πολιτισμό ένα βήμα παραπέρα. Ο δρόμος ανοίγεται ακόμα μακρύς μπροστά μας, αλλά όσο υπάρχουν φωνές όπως του θεατρικού μας συγγραφέα και του Κοραή Δαμάτη, όλοι μας βρίσκουμε με αυτόν τον τρόπο τη δύναμη να ακολουθήσουμε. Το πρώτο βήμα πάντοτε, είναι τελικά και αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία!

Elephant-1

Συντελεστές παράστασης

Συγγραφέας: Bernard Pomerance

Μετάφραση: Μαρλένα Γεωργιάδη

Δραματουργική επεξεργασία-Διασκευή-Σκηνοθεσία: Κοραής Δαμάτης

Σκηνικά – Κοστούμια: Κοραής Δαμάτης

Μάσκες: Ελένη Σουμή

Μουσική: Μάνος Αντωνιάδης

Κίνηση: Μαρίζα Τσίγκα

Σχεδιασμός φωτισμών: Κοραής Δαμάτης

Βοηθός φωτιστή: Θοδωρής Μαργαρίτης

Βοηθός σκηνοθέτη: Αναστασία Τσούτση

Β΄ βοηθός σκηνοθέτη: Λήδα Μεϊντάνη

Κατασκευή μάσκας Ελέφαντα: Σωκράτης Παπαδόπουλος

Κατασκευή φωτόσπαθων: Χρήστος Σάλεμ

Κατασκευές σκηνικών: Φώτης Μουρτάς

Φωτογραφίες παράστασης: Χριστίνα Φυλακτοπούλου

Trailer: Στέφανος Κοσμίδης

Επικοινωνία παράστασης : Χρύσα Ματσαγκάνη

Παραγωγή: VAULT

Διανομή

Τζων Μέρρικ (ο Άνθρωπος Ελέφαντας): Δημήτρης Καρατζιάς

Φρέντερικ Τριβς (ιατρός στο νοσοκομείο του Λονδίνου): Περικλής Μοσχολιδάκης

Κυρία Κένταλ (ηθοποιός), Σουβλίτσα: Μαρία Καβουκίδη

Ρος (μάνατζερ του Άνθρωπου Ελέφαντα) / Επίσκοπος / Γουίλ (νοσοκόμος): Στέλιος Καλαϊτζής

Καρλ Γκομ (Διευθυντής του Νοσοκομείου) / Ελεγκτής: Μιχάλης Καλιότσος

Άνδρας στο τσίρκο / Άγγλος Αστυνομικός, Σνορκ (νοσοκόμος): Αντώνης Καραθανασόπουλος

Δις Σάντουιτς / Σουβλίτσα: Σοφία Ρούβα

Αγγελική Μπάτσου

Αγγελική Μπάτσου

Γεννήθηκα πριν αρκετά καλοκαίρια (κι άλλους τόσους χειμώνες)στην Αθήνα. Είχα την τιμή να μεγαλώσω στους Αγ.Αναργύρους,όπου έζησα τα ομορφότερα παιδικάχρόνια σε μια τεράστια αυλή,παρέα με τα γατιά μου και δυο ζευγάρια παππούδες και γιαγιάδες που πάντα θα υπεραγαπώ.Έπειτα ήρθε η Γαλλική Φιλολογία,επιπλέον σπουδές σε γλώσσα και μετάφραση και η οικογένεια. Δεν σταμάτησα όμως ποτέ να είμαι παιδί της ποίησης,της λογοτεχνίας,της ζωγραφικής και της μουσικής και το όνειρό μου από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου,ήταν να ταξιδέψω σ’όλο τον κόσμο και ιδιαίτερα στο Θιβέτ!
Σ’όλο τον κόσμο τελικά δεν μπόρεσα να πάω...κατόρθωσα όμως να φανταστώ και να χαράξω τα ίχνη αυτού μέσα από ταμονοπάτια της ποίησης,της λογοτεχνίας και της φαντασίας. Αγαπημένος μου συγγραφέας ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε,αγαπημένος ποιητής ο Ουϊλιαμ Μπλέϊκ,ο Μπωντλαίρ και ο Απολιναίρ, αγαπημένος ζωγράφος ο Βαν Γκογκ και ο Γκουστάβ Κλιμπ.
Αγγελική Μπάτσου